Wat is de enkel arm index en waarom is het belangrijk voor je gezondheid?
Wat is de enkel arm index en hoe wordt deze gemeten?
De enkel arm index (EAI) is een eenvoudige maar belangrijke test om de doorstroming van bloed in de benen te beoordelen. Het onderzoek richt zich op de vergelijking van de bloeddruk in de enkel en de arm, waarmee artsen kunnen vaststellen of er sprake is van vernauwingen in de slagaders die de benen van bloed voorzien. Dit is essentieel, vooral bij mensen die tijdens het lopen pijn ervaren of andere klachten die kunnen wijzen op circulatieproblemen.
Het meten van de EAI vraagt om een gestructureerde aanpak. De patiënt ligt hiervoor ten minste 10 minuten in rust, wat noodzakelijk is om te zorgen voor betrouwbare bloeddrukwaarden. Vervolgens wordt de bloeddruk op zes verschillende punten gemeten: beide bovenarmen, de arteria dorsalis pedis (op de voetrug) en de arteria tibialis posterior (achter de mediale enkel). Hiervoor wordt gebruikgemaakt van een bloeddrukmanchet in combinatie met een dopplerapparaat of een volautomatische EAI-meter.
De kern van het onderzoek ligt in de berekening van de index, waarbij de hoogste gemeten bloeddruk in de enkel wordt gedeeld door de hoogste bloeddruk in de arm. Deze verhouding, de enkel arm index, geeft belangrijke aanwijzingen over de gezondheid van de bloedvaten in het onderbeen. Een normale EAI ligt ongeveer op 1.0, wat betekent dat de bloeddruk in de enkels vergelijkbaar is met die in de armen.
Indien de EAI afwijkend is, kan dit duiden op problemen. Bijvoorbeeld:
- Een EAI tussen 0,9 en 1,0 kan wijzen op beginnend perifeer arterieel vaatlijden (PAV).
- Waarden tussen 0,5 en 0,8 duiden op duidelijk aanwezig PAV, waarbij de bloedcirculatie al aanzienlijk belemmerd is.
- Een EAI lager dan 0,5 geeft een ernstige verminderde bloeddoorstroming aan, wat kan resulteren in complicaties zoals weefselverval of slecht helende wonden.
- EAI-waarden hoger dan 1,4 suggereren verkalking van de slagaders, waardoor de meetresultaten mogelijk onbetrouwbaar zijn.
De betrouwbaarheid van de EAI kan soms beperkt zijn, bijvoorbeeld bij patiënten met diabetes of sterk verkalkte bloedvaten. Voor deze groepen zijn aanvullende onderzoeken, zoals teendrukmetingen, aan te raden voor een nauwkeurigere diagnose.
Meer uitgebreide uitleg over deze meetprocedure is te vinden op hartvaat.nl en de informatiefolder van SJG Weert.
De betekenis van de enkel arm index voor de gezondheid van je benen
De EAI biedt een concrete inkijk in de staat van de bloedcirculatie in je benen en speelt een cruciale rol bij het vroegtijdig opsporen van perifeer arterieel vaatlijden. Deze aandoening, beter bekend als ‘etalagebenen’, ontstaat door vernauwingen in de slagaders waardoor er minder bloed en dus zuurstof bij de voet en het onderbeen komt.
Symptomen van PAV zijn bijvoorbeeld pijnklachten bij het lopen, die verdwijnen na rust. Deze klachten zijn een signaal dat de spieren niet voldoende bloed krijgen tijdens inspanning. Wanneer deze situatie niet wordt aangepakt, kan dit leiden tot ernstige medische problemen zoals slecht genezende wondjes, vooral bij diabetespatiënten, of zelfs weefselversterf.
Het belang van een tijdige diagnose kan niet worden onderschat. Naast het voorkomen van complicaties biedt het ook de mogelijkheid om gerichte maatregelen te nemen. Behandeling kan variëren van aanpassingen in levensstijl, zoals stoppen met roken en het verbeteren van de beweging, tot medicatie of in ernstige gevallen een operatie.
De enkel arm index wordt daarom sterk aanbevolen bij patiënten die risico lopen op vaatziekten. Denk hierbij onder andere aan mensen met een voorgeschiedenis van hartziekten, diabetes, een hoog cholesterol of een hoge bloeddruk. Daarnaast is het ook waardevol om deze meting preventief toe te passen bij ouderen en mensen die pijnklachten in hun onderbenen ervaren.
Veel artsen en therapeuten in de dagelijkse praktijk gebruiken de EAI om een objectieve diagnose te stellen, omdat deze test eenvoudig, goedkoop en betrouwbaar is. Toch blijkt uit onderzoek dat niet iedereen die baat kan hebben bij deze test ook daadwerkelijk wordt doorgestuurd of getest, wat een aandachtspunt is voor huisartsen en paramedici.
Uit een vragenlijstonderzoek van Nivel blijkt dat ongeveer 42% van zorgprofessionals aangeeft dat het ontbreken van een enkel arm index beoordeling voor het starten van compressietherapie een knelpunt vormt. Dit toont de noodzaak aan van meer bewustwording over de waarde en toepassing van de test in de dagelijkse gezondheidszorg.
Praktische toepassingen van de enkel arm index in de fysiotherapie en huisartsenpraktijk
Praktisch gezien wordt de EAI regelmatig ingezet binnen huisartsenpraktijken en fysiotherapiepraktijken om circulatieproblemen te signaleren en beoordelen. Het onderzoek is snel uit te voeren en helpt bij het stellen van een juiste diagnose om vervolgstappen te bepalen.
Een voorbeeld: een patiënt met klagende pijn in de kuiten na enkele minuten lopen kan via de EAI worden onderzocht op mogelijke slagadervernauwingen. Is de EAI afwijkend, dan wordt verder onderzoek of behandeling ingezet. Dit kan variëren van verwijzing naar een vaatspecialist tot aan het starten van een revalidatietraject met gerichte oefentherapie en advies over levensstijl aanpassingen.
Ook bij mensen met voet- en enkelklachten kan de EAI een belangrijke rol spelen om na te gaan of de klachten mogelijk bloedtoevoer-gerelateerd zijn. Dit voorkomt dat er onnodige behandelingen worden gegeven op het gebied van spieren of gewrichten zonder dat de onderliggende vaatproblematiek wordt aangepakt.
Daarnaast wordt de EAI vaak ingezet vóór het starten van compressietherapie bij oedeem of slecht genezende wonden, zoals een ulcus cruris. Een lage EAI (< 0,6) is een contra-indicatie voor compressietherapie omdat de bloedtoevoer dan onvoldoende is en zwachtelen de situatie kan verergeren.
Hierdoor krijgt de fysiotherapie en medische zorg een veilige en doelgerichte aanpak, gericht op het herstel en behoud van de gezondheid van het onderbeen en de voet.
De volgende lijst geeft een overzicht van indicaties waarbij een EAI-meting relevant is:
- Patiënten met pijnklachten tijdens het lopen (claudicatio intermittens)
- Mensen met slecht helende wonden aan de voet of het onderbeen
- Behandeling voorafgaand aan compressietherapie bij oedeem of veneuze insufficiëntie
- Preventief onderzoek bij risicogroepen zoals ouderen, rokers en diabetespatiënten
Gezamenlijk zorgt een goede toepassing van de EAI voor een betere doorverwijzing en effectievere behandeling, wat uiteindelijk de kwaliteit van leven van patiënten verbetert.
Interpretatie van de meetresultaten en vervolgacties bij afwijkingen
Na het meten van de enkel arm index is het van belang om de uitslag zorgvuldig te interpreteren om de juiste vervolgacties te kunnen bepalen. Hieronder staat een overzicht van hoe de uitkomsten beoordeeld worden:
| EAI-waarde | Interpretatie | Vervolgactie |
|---|---|---|
| > 1,0 | Normale bloedtoevoer naar de benen | Geen directe aanvullende onderzoeken noodzakelijk, focus op leefstijl |
| 0,9 – 1,0 | Mogelijk beginnend perifeer arterieel vaatlijden | Advies leefstijl, controle en eventueel verwijzing |
| 0,5 – 0,8 | Duidelijk perifeer arterieel vaatlijden | Verwijzing vaatchirurg of specialist voor verdere diagnostiek en behandeling |
| < 0,5 | Ernstige arteriële insufficiëntie, verhoogd risico op complicaties | Acute interventie en intensieve behandeling noodzakelijk |
| > 1,4 | Mogelijke calcificatie van de slagaders, met onnauwkeurige EAI | Aanvullend onderzoek, bijvoorbeeld teendrukmeting (TAI) |
Bij een afwijkende EAI is het belangrijk dat artsen niet enkel de waarde zelf bekijken, maar ook de context van de patiënt in ogenschouw nemen. Het kan nodig zijn om de meting te herhalen of aanvullende onderzoeken uit te voeren zoals duplex echografie of angiografie om een gedetailleerd beeld van de bloedvaten te krijgen.
Daarnaast is het cruciaal dat patiënten met een lage EAI, zeker onder de 0,6, niet aan compressietherapie worden blootgesteld zonder passende begeleiding. Onjuiste behandeling kan leiden tot verslechtering van de bloedtoevoer en ernstige complicaties.
Voor praktische richtlijnen over de standaardisering en uitvoering van de EAI kunt u terecht op huisarts.bsl.nl.
Uitdagingen bij het toepassen van de enkel arm index en hoe deze te overwinnen
Hoewel de enkel arm index een waardevolle instrument is in de dagelijkse zorg, zijn er enkele knelpunten die de toepassing beperken. Ten eerste ervaren huisartsen en andere zorgverleners tijdgebrek of een gebrek aan ervaring bij het uitvoeren van de meting. Dit kan ertoe leiden dat de EAI niet wordt aangevraagd, terwijl die wel waardevolle informatie biedt.
In een onderzoek onder verpleegkundige en verzorgende professionals geeft een aanzienlijk deel aan dat geen EAI wordt uitgevoerd voor het gebruik van compressietherapie, simpelweg vanwege praktische obstakels. Hier ligt een kans om de bekendheid en het gebruik te stimuleren, bijvoorbeeld door:
- Scholing en trainingen voor zorgverleners over het belang en de uitvoering van de EAI.
- Toepassing van moderne automatische meetapparaten die sneller en betrouwbaarder zijn dan handmatige metingen.
- Onderlinge samenwerking tussen huisartsenpraktijken, fysiotherapeuten en thuiszorgorganisaties om kennis en apparatuur te delen.
Ook bij speciale patiëntenpopulaties, zoals mensen met diabetes of verkalkte vaten, kan de EAI minder betrouwbaar zijn. In dergelijke gevallen wordt vaak een aanvullende teendrukmeting (TAI) aanbevolen, die in Nederland steeds meer ingang vindt.
Door de implementatie van efficiëntere meetmethoden en het vergroten van het bewustzijn bij zorgprofessionals kan de toepassing van de enkel arm index in 2026 verder verbeteren, wat uiteindelijk leidt tot beter onderbouwde diagnoses en een veiliger zorgproces voor patiënten.